Ringkasan
Menteri Besar Negeri Sembilan mengarahkan pewartaan pelucutan Tuanku Muhriz Tuanku Munawir sebagai Yang di-Pertuan Besar, sedangkan Dewan Keadilan dan Undang menegaskan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri tiada bidang kuasa terhadap kedudukan Raja.
SEREMBAN — Menteri Besar Negeri Sembilan, Datuk Ismail Lasim, mengarahkan Setiausaha Kerajaan Negeri meneruskan pewartaan pelucutan Tuanku Muhriz Tuanku Munawir sebagai Yang di-Pertuan Besar, meskipun Dewan Keadilan dan Undang (DKU) menegaskan bahawa Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (MMKN) tidak mempunyai bidang kuasa untuk menentukan kedudukan Raja.
Menurut The Star, Ismail mengesahkan bahawa proklamasi itu dibincangkan dan diputuskan sebulat suara oleh semua anggota MMKN dalam mesyuarat pada 15 September. Setiausaha Kerajaan Negeri, Datuk Mohd Zafir Ibrahim, diarahkan mewartakan keputusan tersebut berdasarkan peraturan sedia ada. Malay Mail melaporkan bahawa beliau enggan menjawab soalan lanjut daripada wartawan.
Kenyataan MMKN pada 16 September menyatakan bahawa proklamasi bertarikh 19 April yang melucutkan Tuanku Muhriz telah ditandatangani dan dimeterai oleh Undang yang sah. Menurut Free Malaysia Today, MMKN turut menyatakan bahawa Menteri Besar menandatangani proklamasi itu pada 3 Ogos, sekali gus menjadikannya lengkap menurut Perkara 10(2) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959. MMKN juga mengiktiraf Tuanku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar sebagai Yang di-Pertuan Besar baharu berkuat kuasa serta-merta.
DKU membalas pada hari yang sama Ismail membuat pengesahan itu. Dewan tersebut menyatakan bahawa keputusan MMKN tidak membawa kesan undang-undang setakat mana ia berhasrat mengesahkan pelucutan, mengiktiraf Raja baharu dan memerintahkan pelaksanaan serta-merta. DKU menegaskan bahawa Tuanku Muhriz kekal sebagai Yang di-Pertuan Besar yang sah, dan bahawa persoalan adat Melayu, termasuk pelantikan dan pelucutan Raja, terletak dalam bidang kuasanya. Perkara itu juga masih di hadapan Mahkamah Tinggi.
Peguam yang mewakili Tuanku Muhriz menuduh kerajaan negeri cuba melakukan rampasan kuasa. Mereka merancang memfailkan prosiding penghinaan mahkamah atas dakwaan pelanggaran injunksi.
Pertikaian ini bermula pada April apabila DKU bersidang berhubung kedudukan Undang Luak Sungai Ujong. Pada 19 April, empat Undang mengisytiharkan pelucutan Tuanku Muhriz dan menamakan Tunku Nadzaruddin sebagai pengganti. Kerajaan negeri ketika itu enggan mengiktiraf pengisytiharan tersebut. Pada 9 September, Ismail mengakui menandatangani proklamasi, namun menyatakan beliau berbuat demikian di bawah paksaan. Pada 14 September pula, DKU memutuskan bahawa enam individu yang menandatangani dokumen bertarikh 5 September bertindak secara derhaka menurut adat dan undang-undang.
Keputusan MMKN turut mencetuskan reaksi politik. Setiausaha Agung DAP, Anthony Loke, menggesa anggota MMKN yang tidak lagi mengiktiraf Tuanku Muhriz supaya meletakkan jawatan. Beliau menegaskan bahawa keputusan MMKN tidak boleh mengatasi Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan atau keputusan DKU. Undang Rembau, Hassan Ab Hamid, turut menyatakan bahawa anggota MMKN tidak boleh mengetepikan perlembagaan negeri kerana DKU telah mengisytiharkan proklamasi itu tidak sah.
Negeri Sembilan memiliki susunan beraja yang tersendiri dalam politik Persekutuan. Raja dipilih melalui institusi adat, dan institusi yang sama memegang kuasa menilai kedudukannya. Susunan itu berfungsi selagi kerajaan negeri dan institusi adat bergerak seiring. Krisis semasa memperlihatkan apa yang berlaku apabila kedua-duanya membaca dokumen yang sama dengan kesimpulan yang bertentangan.
Dalam bacaan UP6 SUARA SEMASA, persoalan terpenting kini ialah urutan tindakan. Mahkamah Tinggi belum membuat keputusan, sedangkan pentadbiran negeri sudah bergerak ke arah pewartaan. Pegawai kerajaan negeri pula berdepan dua arahan yang saling menafikan: satu daripada MMKN, satu lagi daripada DKU yang meminta mereka terus mengiktiraf Tuanku Muhriz.
Jika pewartaan menunggu keputusan mahkamah, pertikaian ini masih boleh diselesaikan melalui saluran yang diterima semua pihak. Jika pewartaan mendahului mahkamah, Negeri Sembilan berisiko ditadbir di bawah dua dakwaan kesahan yang bertentangan, dan kos kekeliruan itu akan ditanggung oleh jentera pentadbiran serta rakyat negeri tersebut.
