IEA melepaskan 400 juta tong minyak daripada stok kecemasan, pelepasan terbesar dalam sejarah agensi itu, selepas penutupan Selat Hormuz mencetuskan gangguan bekalan terbesar yang pernah dialami pasaran minyak global.
PARIS — Agensi Tenaga Antarabangsa (IEA) melepaskan 400 juta tong minyak daripada stok kecemasan negara anggotanya pada 11 Mac 2026, pelepasan terbesar dalam sejarah agensi tersebut, selepas penutupan Selat Hormuz memutuskan laluan utama eksport tenaga Teluk.
Keputusan itu dibuat sembilan hari selepas agensi berkenaan memaklumkan ia sedang memantau rapat perkembangan di Asia Barat serta kemungkinan implikasinya terhadap pasaran minyak dan gas global.
Pengarah Eksekutif IEA, Fatih Birol, berkata agensi itu menilai potensi kesan terhadap aliran perdagangan dan kestabilan bekalan tenaga dunia.
“Pasaran setakat ini kekal mencukupi dari segi bekalan,” katanya dalam satu hantaran di platform X.
Beliau turut memaklumkan bahawa beliau sedang berhubung dengan kementerian tenaga daripada negara pengeluar utama di rantau berkenaan serta kerajaan anggota IEA bagi menilai situasi semasa.
Kenyataan itu dibuat ketika pasaran global memberi perhatian terhadap ketegangan geopolitik yang berpotensi menjejaskan rantaian bekalan dan harga komoditi tenaga.
IEA sebelum ini berperanan menyelaras tindak balas kolektif negara anggota dalam menghadapi gangguan bekalan minyak, termasuk pelepasan stok simpanan strategik sekiranya perlu.
Penilaian awal itu berubah dengan pantas. Menjelang 11 Mac, negara anggota IEA bersetuju sebulat suara melepaskan 400 juta tong daripada stok strategik, melibatkan 32 buah negara. Amerika Syarikat mengumumkan sumbangan 172 juta tong sepanjang tempoh 120 hari. Jepun, yang mengimport 90 peratus minyak mentahnya daripada Asia Barat, mengeluarkan simpanan bersamaan 15 hari daripada stok sektor swasta dan sebulan daripada stok nasional.
Jumlah tersebut mengatasi kesemua lima tindakan kolektif IEA sebelum ini. Pelepasan terbesar yang pernah dibuat sebelumnya ialah 180 juta tong dalam dua peringkat pada 2022, susulan pencerobohan Rusia ke atas Ukraine. Negara anggota IEA secara keseluruhan memegang lebih 1.2 bilion tong stok kecemasan milik kerajaan, selain kira-kira 600 juta tong stok industri yang disimpan di bawah kewajipan kerajaan.
Skala gangguan yang mendorong keputusan itu memerlukan perhatian. Aliran minyak mentah dan produk petroleum melalui Selat Hormuz jatuh daripada kira-kira 20 juta tong sehari sebelum perang kepada aliran yang amat kecil. Eksport Teluk merentas semua laluan menurun 15.8 juta tong sehari kepada 8.7 juta tong sehari pada Mac. Eksport yang melalui selat itu hanya mencecah 2.3 juta tong sehari, iaitu 10 peratus daripada paras sebelum perang, dengan Iran menyumbang lebih 70 peratus daripada aliran tersebut.
IEA menyifatkan keadaan itu sebagai gangguan bekalan terbesar dalam sejarah pasaran minyak global. Negara Teluk memotong pengeluaran sekurang-kurangnya 10 juta tong sehari kerana ruang simpanan semakin penuh dan laluan alternatif bagi memintas selat berkenaan amat terhad. Menjelang Mei, bekalan minyak global menurun 12.8 juta tong sehari berbanding paras sebelum perang.
Kesannya turut merentas ke pasaran gas asli. Gangguan transit melalui Selat Hormuz mengurangkan bekalan gas asli cecair daripada Qatar dan Emiriah Arab Bersatu melebihi 300 juta meter padu sehari sejak 1 Mac, bersamaan kehilangan lebih dua bilion meter padu gas setiap minggu.
Harga bergerak liar sepanjang tempoh tersebut. Minyak mentah WTI didagangkan sekitar AS$87 setong pada hari pengumuman pelepasan stok. Harga emas turut kekal tinggi sepanjang tempoh yang sama. Brent kemudian berlegar sekitar AS$92 setong, meningkat AS$20 dalam tempoh sebulan. Menjelang Mei, harga rujukan North Sea Dated melonjak setinggi AS$144 setong sebelum jatuh ke bawah AS$100 dan naik semula ke sekitar AS$110, mengikut isyarat bercanggah tentang kemungkinan penyelesaian antara Amerika Syarikat dengan Iran.
IEA sendiri mengakui had tindakan tersebut. Agensi itu menyifatkan pelepasan stok kecemasan sebagai penampan yang bermakna, sambil menegaskan bahawa langkah berkenaan kekal bersifat sementara tanpa penyelesaian pantas kepada konflik. Bagi Birol, perkara paling penting bagi mengembalikan aliran minyak dan gas yang stabil ialah kesinambungan transit melalui Selat Hormuz.
Perbandingan mudah menjelaskan mengapa. Pentadbiran Maklumat Tenaga Amerika Syarikat menganggarkan penggunaan petroleum dan cecair lain di seluruh dunia mencecah purata 105.17 juta tong sehari pada 2026. Pada kadar tersebut, 400 juta tong hanya menampung kira-kira empat hari penggunaan global.
Bagi Malaysia, kesan kejadian ini bergerak melalui dua saluran. Sebagai pengeluar minyak dan gas, negara memperoleh hasil lebih tinggi daripada kenaikan harga. Sebagai pengimport produk petroleum yang ditapis, negara menanggung kos yang lebih berat, terutama bagi diesel, bahan api jet dan gas petroleum cecair, iaitu tiga produk yang paling terdedah kepada gangguan tersebut. Beban subsidi bahan api turut meningkat apabila harga pasaran melonjak.
Dalam bacaan UP6 SUARA SEMASA, episod ini memperlihatkan had sebenar mekanisme stok strategik. Sistem tersebut direka pada 1970-an untuk menangani embargo pengeluar, iaitu keadaan yang boleh diatasi dengan menambah bekalan ke pasaran. Penutupan sebuah laluan pelayaran merupakan masalah yang berlainan sifatnya. Minyak masih wujud di dalam tangki, dan halangannya terletak pada keupayaan menghantarnya. Melepaskan stok simpanan menangani gejala tersebut buat sementara waktu. Perkara yang menentukan hasil akhir ialah keselamatan pelayaran, insurans kapal dan penyelesaian politik yang membuka semula selat berkenaan.
Perkembangan tenaga dan ekonomi global boleh diikuti menerusi kategori Ekonomi dan Global di UP6 SUARA SEMASA.
