Ringkasan
Menteri Perpaduan Negara menyeru gerakan bersama ke arah aspirasi Malaysia sebagai Negara Membaca menjelang 2030, ketika angka rasmi tentang tabiat membaca rakyat masih berbeza-beza antara sumber.
KUALA LUMPUR — Usaha membina budaya membaca tidak boleh diserahkan kepada kerajaan semata-mata, kata Menteri Perpaduan Negara Datuk Aaron Ago Dagang.
Menurut laporan Bernama pada 8 September, beliau mengajak institusi pendidikan, keluarga, komuniti, sektor swasta dan golongan muda bersama-sama menjayakan aspirasi Malaysia sebagai Negara Membaca menjelang 2030.
Dalam hantaran sempena Hari Literasi Antarabangsa, Aaron menekankan bahawa pembacaan perlu membantu masyarakat memahami, menilai dan menghasilkan idea.
Beliau berkata, Perpustakaan Negara Malaysia terus memperluas akses melalui pinjaman buku, sumber elektronik dan program literasi maklumat. Sebanyak 506 perpustakaan desa di bawah pengurusan Kerajaan Persekutuan turut menyokong usaha tersebut.
Program berkenaan juga bertujuan membina keupayaan menilai maklumat secara bertanggungjawab agar pembacaan menjadi amalan yang berguna dalam kehidupan harian.
Aspirasi Negara Membaca 2030 berakar pada Dekad Membaca Kebangsaan 2021-2030 yang dilancarkan Perpustakaan Negara Malaysia. Matlamatnya ialah membina masyarakat yang membaca sepanjang hayat, dengan sasaran purata bacaan yang jauh lebih tinggi daripada paras semasa.
Persoalan yang lebih sukar ialah menentukan paras semasa itu sendiri. Kajian Profil Membaca Rakyat Malaysia yang dijalankan Perpustakaan Negara Malaysia mencatatkan purata dua naskhah setahun pada 2005, 15 naskhah pada 2014, dan 24 naskhah pada 2023, terdiri daripada 16 naskhah bercetak dan lapan naskhah digital. Kadar minat membaca pula dilaporkan pada 88.6 peratus.
Angka tersebut tidak sejajar dengan sumber lain. Beberapa ulasan merujuk data Perpustakaan Negara Malaysia 2023 yang meletakkan purata bacaan pada dua hingga tiga buah buku setahun, manakala penulisan lain menyebut julat 15 hingga 20 buah buku. Perbezaan sebesar itu antara sumber yang merujuk agensi yang sama menunjukkan masalah metodologi, bukan sekadar variasi statistik.
Aaron sendiri mengakui had data sedia ada. Beliau menyatakan angka semasa belum memberikan maklumat terperinci tentang siapa yang membaca, jenis bacaan yang dipilih, dan bagaimana tabiat membaca berbeza mengikut kelompok masyarakat. Tanpa indeks yang menyeluruh, hanya arah aliran di permukaan yang kelihatan.
Bagi menangani keadaan itu, Perpustakaan Negara Malaysia sedang memuktamadkan pembangunan Indeks Membaca Kebangsaan. Indeks tersebut dijangka menyediakan penunjuk yang jelas dan kaedah saintifik bagi menilai tabiat membaca secara lebih mendalam, serta dijalankan secara berkala. Langkah itu meletakkan Malaysia sebaris dengan Emiriah Arab Bersatu yang mempunyai Indeks Membaca Kebangsaan sendiri, dan Indonesia yang membangunkan Indeks Pembangunan Literasi Masyarakat.
Satu lagi perkara yang jarang disebut ialah perubahan bentuk bacaan. Pertambahan naskhah digital dalam kiraan rasmi meliputi bahan yang berbeza sifatnya, daripada buku elektronik hingga artikel ringkas dan kapsyen media sosial. Membilang jumlah naskhah tanpa membezakan jenisnya boleh menghasilkan angka yang meningkat sungguhpun amalan membaca panjang semakin berkurang.
Keadaan infrastruktur turut memberi gambaran. Sebanyak 506 buah perpustakaan desa beroperasi di bawah pengurusan Kerajaan Persekutuan. Pada masa yang sama, banyak kedai buku tempatan kini bergantung kepada jualan alat tulis, hadiah dan minuman bagi menampung kos operasi, manakala perpustakaan awam dilaporkan semakin lengang walaupun menawarkan pinjaman buku elektronik secara percuma.
Dalam bacaan UP6 SUARA SEMASA, seruan kepada gerakan bersama itu munasabah pada dasarnya. Kekuatannya bergantung pada perkara yang menyusul. Sebuah indeks yang diterbitkan secara berkala dan terbuka kepada penelitian awam akan memberikan asas untuk menilai dasar literasi secara jujur. Tanpa ukuran sedemikian, aspirasi 2030 berisiko dinilai berdasarkan bilangan program yang dianjurkan, dan bukan perubahan sebenar pada tabiat membaca rakyat.
Gerakan membaca juga perlu mengelakkan perangkap kempen bermusim. Sekolah, perpustakaan, penerbit, penulis, kedai buku dan keluarga mempunyai peranan yang berbeza, tetapi semuanya memerlukan ekosistem yang menjadikan bahan bacaan mudah dicapai, munasabah harganya dan dihargai sebagai sebahagian daripada kehidupan harian. Tanpa rangka kerja itu, angka bacaan mudah meningkat di atas kertas tetapi tidak mengubah mutu pemikiran awam.
Setakat ini, aspirasi Negara Membaca 2030 masih memerlukan ukuran yang lebih kemas, ekosistem buku yang lebih hidup dan tindakan bersama yang tidak berhenti pada kempen. Nilainya akan terlihat apabila rakyat bukan sahaja membaca lebih banyak, tetapi membaca dengan lebih mendalam, kritis dan berterusan.
